Η Αρχαια Κρανη ήταν μία από τις τέσσερις πόλεις-κράτη της Κεφαλονιάς. Ο πυρήνας της απλώνεται στους λόφους Καστέλι και Πεζούλες, νότια του κόλπου του Κουτάβου, σε θέση που συνδυάζει ασφαλές λιμάνι και άφθονο γλυκό νερό. Περπατάς σε μονοπάτια με χαμηλά ερείπια κατοικιών και δρόμων, βλέπεις το ανάγλυφο που αγκαλιάζει την εύφορη πεδιάδα της Κρανιάς και, ψηλότερα, «διαβάζεις» τείχη που έλεγχαν στρατηγικά την περιοχή. Στο περιβάλλον αυτό, η αγροκτηνοτροφία και το εμπόριο συνυπήρχαν με την άμυνα, αφήνοντας υλικά ίχνη από τη μυκηναϊκή ως τη ρωμαϊκή και μεσαιωνική περίοδο.
Ο αρχαιολογικός χώρος είναι υπαίθριος και διάσπαρτος (ακρόπολη στις Πεζούλες, ιερά στο Καστέλι, οχυρώσεις στα Ραζάτα). Τα μονοπάτια είναι χωμάτινα/βραχώδη, χωρίς σκίαση, αλλά βατά για τον μέσο επισκέπτη με κλειστά παπούτσια. Δεν θεωρείται επικίνδυνος· χρειάζεται όμως προσοχή σε χαλαρές πέτρες και μετά από βροχή. Ξεναγός δεν είναι απαραίτητος, όμως ένας έντυπος ή ψηφιακός οδηγός βοηθά, επειδή η σήμανση είναι κατά τόπους περιορισμένη. Είναι κατάλληλος για παιδιά σχολικής ηλικίας με επίβλεψη· δεν ενδείκνυται για καροτσάκια ή ΑμεΑ.
Η κατοίκηση ξεκινά από τους μυκηναϊκούς χρόνους· ακολουθούν γεωμετρικά και αρχαϊκά ευρήματα (κεραμικοί κλίβανοι 6ου αι. π.Χ.) που δείχνουν οργανωμένο οικισμό. Στον Πελοποννησιακό Πόλεμο (430 π.Χ.) οι Κράνιοι αποκρούουν δύναμη Κορινθίων. Στα ελληνιστικά χρόνια η κεφαλληνιακή τετράπολη φτάνει στο απόγειο· η Κράνη εντάσσεται στην Αιτωλική Συμπολιτεία (226 π.Χ.) και αποκτά ισοπολιτεία (220 π.Χ.). Κόβει νομίσματα (κριάρι/τόξο) που μαρτυρούν οικονομία δεμένη με γεωργοκτηνοτροφία και κυνήγι. Η οχύρωση κορυφώνεται με το εντυπωσιακό τείχος των Ραζάτων (περίπου 1,2 χλμ., 23 πύργοι, κύρια πύλη «Δίπυλο»). Στη ρωμαϊκή περίοδο προστίθενται στοές και αναλημματικοί τοίχοι· στον Μεσαίωνα ο λόφος Καστέλι χρησιμοποιείται αμυντικά και ιδρύονται ναοί (Άγιος Ιωάννης, Αγία Τριάδα, Άγιοι Σαράντα).
Από το Αργοστόλι κατευθύνεσαι προς Ραζάτα (10–15΄ οδικώς) και ακολουθείς τις πινακίδες για «Αρχαία Κράνη/Τείχη». Στάθμευση γίνεται κατά μήκος του δρόμου ή σε μικρές διαπλατύνσεις. Στον χώρο δεν υπάρχουν παροχές (νερό, WC) ούτε ράμπες· η πρόσβαση ΑμεΑ δεν είναι εφικτή.
Προσθέστε μια κριτική