Υπάρχουν χωριά στην Κεφαλονιά που τα συναντάς σχεδόν χωρίς να το καταλάβεις. Και υπάρχουν χωριά που, ενώ βρίσκονται τόσο κοντά στο Αργοστόλι, μοιάζουν να κρατούν έναν εντελώς δικό τους ρυθμό. Τα Προκοπάτα ανήκουν ακριβώς σε αυτή τη δεύτερη κατηγορία. Δεν είναι χωριό που σε κερδίζει με ένταση ή με έτοιμη “τουριστική εικόνα”. Σε κερδίζει αλλιώς. Με τη θέση του, με τη μνήμη που κουβαλά και με την αίσθηση ότι, μόλις λίγα λεπτά έξω από την πρωτεύουσα της Κεφαλονιάς, το τοπίο αλλάζει και γίνεται πιο ήσυχο, πιο εσωτερικό, πιο ανθρώπινο. Τα Προκοπάτα βρίσκονται πολύ κοντά στο Αργοστόλι και διοικητικά ανήκουν στον Δήμο Αργοστολίου, ενώ ο μόνιμος πληθυσμός τους στην απογραφή του 2021 καταγράφεται σε 156 κατοίκους.
Η διαδρομή προς το χωριό είναι μέρος της εμπειρίας. Φεύγοντας από το Αργοστόλι και περνώντας τον γύρο του Κουτάβου, ο δρόμος συνεχίζει ευθεία, περνά από δύο μικρά γεφυράκια και λίγο πριν το χωριό συναντά κανείς την Αγία Βαρβάρα, ένα σημείο που αναφέρεται σταθερά στις περιγραφές της πρόσβασης προς τα Προκοπάτα. Αυτό έχει σημασία, γιατί δείχνει ότι το χωριό, όσο κοντά κι αν είναι στην πόλη, δεν χάνει την αίσθηση του “περάσματος” προς κάτι πιο ήσυχο και λιγότερο αστικό. Το Terrabook το περιγράφει ως ένα από τα μικρότερα χωριά της Κεφαλονιάς, ακριβώς έξω από την πρωτεύουσα του νησιού.
Το χωριό που βλέπει σήμερα ο επισκέπτης δεν είναι ακριβώς το ίδιο χωριό που υπήρχε παλιότερα. Οι πηγές αναφέρουν ότι προσεισμικά τα Προκοπάτα ήταν χτισμένα στην κορυφή του λόφου και μετά τον σεισμό του 1953 ξαναχτίστηκαν χαμηλότερα, στη σημερινή τους θέση, που θεωρήθηκε ασφαλέστερη. Οι σεισμοί εκείνης της χρονιάς κατέστρεψαν ολοσχερώς το παλιό χωριό, ενώ η ανοικοδόμηση συνδέεται με την ενίσχυση του ευεργέτη Παναγή Μαρκεσίνη. Αυτό δίνει στα Προκοπάτα ένα ιδιαίτερο βάθος. Δεν είναι απλώς ένα μικρό χωριό κοντά στο Αργοστόλι. Είναι ένας τόπος που κουβαλά έντονα τη μνήμη της παλιάς Κεφαλονιάς και της μεγάλης τομής που έφεραν οι σεισμοί στο νησί.
Κι όμως, η ιστορία του χωριού πηγαίνει πολύ πιο πίσω. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες αναφορές, τα Προκοπάτα θεωρούνται από τις παλαιότερα κατοικημένες περιοχές της Κεφαλονιάς, ενώ ανασκαφικά ευρήματα στην περιοχή μαρτυρούν ανθρώπινη παρουσία ήδη από την 4η χιλιετία π.Χ. ή, όπως το αποδίδει το Terrabook, από περίπου το 4.000 π.Χ. Αυτό από μόνο του αλλάζει τον τρόπο που διαβάζεις τον τόπο. Το χωριό παύει να είναι μια απλή στάση δίπλα στην πόλη και γίνεται ένα σημείο που συνδέεται με πολύ βαθιά στρώματα κατοίκησης στο νησί.
Αλλά τα Προκοπάτα δεν μιλούν μόνο μέσα από την παλιά τους ιστορία. Μιλούν και μέσα από το ίδιο το τοπίο. Από τα ερείπια του παλιού χωριού, πάνω στον λόφο, οι πηγές αναφέρουν ότι ανοίγεται θέα προς τη γύρω περιοχή, προς τα Ραζάτα, προς το Αργοστόλι, ακόμη και προς τον Αίνο και τα χωράφια του Αγίου Γερασίμου. Αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο δυνατά στοιχεία του χωριού. Δεν χρειάζεται να πας εκεί ψάχνοντας “μεγάλο αξιοθέατο”. Αρκεί να σταθείς λίγο πιο πάνω και να δεις πώς ανοίγει το τοπίο. Εκεί καταλαβαίνεις ότι τα Προκοπάτα είναι ένα χωριό που συνδυάζει πολύ κοντινή σχέση με την πόλη, αλλά και αίσθηση απόστασης, ορίζοντα και ησυχίας.
Υπάρχουν και άλλα μικρά στοιχεία που δίνουν στο χωριό τη δική του ταυτότητα. Στα Προκοπάτα αναφέρεται πηγή πόσιμου νερού, η οποία μάλιστα περιγράφεται ως μία από τις καλύτερες σε ποιότητα στην Κεφαλονιά. Στην ευρύτερη περιοχή σώζονται επίσης ιταλικά καταφύγια από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ στον λόφο υπάρχουν ακόμη ίχνη από το παλιό κελί της εκκλησίας και ένα ερειπωμένο λιτρουβιό. Όλα αυτά μαζί δεν φτιάχνουν μια “τουριστική σκηνή”. Φτιάχνουν όμως κάτι πιο ουσιαστικό: την αίσθηση ότι σε αυτό το μικρό χωριό η ιστορία δεν έχει σβήσει, αλλά παραμένει διάσπαρτη στο τοπίο, αρκεί να της δώσεις λίγο χρόνο.
Σήμερα τα Προκοπάτα παραμένουν ένα μικρό χωριό με απλά σπίτια, κήπους και πετρόχτιστες μάντρες, πολύ κοντά όμως στο Αργοστόλι. Αυτό είναι ίσως και το μεγαλύτερο πλεονέκτημά τους για έναν επισκέπτη που έρχεται πρώτη φορά στην Κεφαλονιά. Μπορεί να γνωρίσει ένα χωριό με ησυχία, παλιά μνήμη και αυθεντική αίσθηση τόπου, χωρίς να απομακρυνθεί πραγματικά από την πόλη. Τα Προκοπάτα δεν είναι για βιαστικό πέρασμα. Είναι για εκείνον που θέλει να δει πώς η Κεφαλονιά αλλάζει πρόσωπο μέσα σε λίγα λεπτά διαδρομής. Αυτή η τελευταία εκτίμηση είναι συμπέρασμα από τη γεωγραφική τους θέση, την ιστορική διαστρωμάτωση και την εγγύτητα με το Αργοστόλι.
Προσθέστε μια κριτική